Một hộp cà phê túi lọc Huế là thứ nhỏ gọn nhất mà người đạp xe vòng lăng tẩm có thể bỏ vào giỏ: không cần phin, không cần máy, pha xong là có bình cà phê cho cả buổi. Khi chuyến đi kết thúc, chính những túi ấy lại thành món quà nhẹ cho người ở nhà. Bài viết chỉ cách chọn loại túi hợp với bình giữ nhiệt, cách pha trước giờ khởi hành, chuẩn bị theo mùa nắng gió Lào hay mùa mưa, và cách chọn túi làm quà. Các lựa chọn có thể xem trên Forcoffee.vn.
Một vòng xe đạp qua lăng Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định và bình cà phê trong giỏ xe
Nhiều khách đến Huế chọn thuê xe đạp, đi một vòng qua các lăng vua nằm rải rác ở vùng đồi phía nam kinh thành. Cả ngày ngoài trời, quán xá thưa dần khi ra xa trung tâm, nên một bình cà phê túi lọc Huế pha sẵn từ sáng là thứ đáng mang theo.
Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 1993, với vùng lõi rộng hơn 315 ha. Huế là kinh đô của Việt Nam thống nhất từ năm 1802 đến 1945, và các lăng như Minh Mạng, Tự Đức, Khải Định là những điểm khách đạp xe thường ghé. Mỗi lăng có cổng, sân, đường đi bộ dài, và người ta thường dừng lại khá lâu ở mỗi nơi. Đạp, dừng, đi bộ, rồi lại đạp: một ngày như vậy cần nước, cần chút caffeine giữ tỉnh táo, nhưng không cần thêm đồ lỉnh kỉnh.
Đó là chỗ của cà phê túi lọc Huế. Mỗi túi là một phần bột đã định lượng, đóng riêng, nhẹ và không vỡ. Người đi xe chỉ cần một bình giữ nhiệt và vài túi trong túi áo là đủ cho cả ngày. So với gói hòa tan, cà phê túi lọc Huế cho ly có vị của bột rang xay thật; so với phin, nó không để lại bã ướt lỉnh kỉnh trong giỏ xe. Phần còn lại của bài đi từ cách chọn kiểu túi, cách pha, chuẩn bị theo mùa, đến chuyện mang quà về nhà.
Mua cà phê túi lọc tại Huế: làm quà, mang đi du lịch
Túi treo miệng cốc hay túi ngâm: kiểu cà phê túi lọc nào hợp với bình giữ nhiệt
Trên kệ có hai kiểu túi trông khá giống nhau nhưng pha khác hẳn. Chọn đúng kiểu ngay từ đầu giúp ly cà phê túi lọc Huế trong bình không bị quá nhạt hay quá đắng sau vài giờ mang đi.
Kiểu thứ nhất là túi treo miệng cốc, thường gọi là drip bag. Túi có hai tai giấy mắc lên thành cốc, người pha rót nước nóng từ từ cho chảy qua lớp bột như một chiếc phễu nhỏ. Kiểu túi này ra đời ở Nhật Bản và phổ biến từ thập niên 1990. Ưu điểm là nước chỉ đi qua bột một lần, ly ra sạch, ít cặn; nhược điểm là cần một chiếc cốc miệng vừa để treo và cần đứng rót vài phút.
Kiểu thứ hai là túi ngâm, giống túi trà: bột đựng trong túi lưới, thả vào nước nóng và ngâm khoảng ba phút rồi nhấc ra. Kiểu túi này đã có từ lâu, Wikipedia nhắc đến loại túi ngâm cà phê được sáng chế từ năm 1953. Với bình giữ nhiệt, túi ngâm tiện hơn: thả thẳng vào bình, chờ đủ thời gian rồi nhấc ra. Drip bag thì nên pha ra cốc trước rồi mới rót vào bình. Điều quan trọng là phải nhấc túi ra đúng lúc. Để túi ngâm trong bình cả buổi sáng, cà phê sẽ chiết quá lâu và đắng chát. Đọc hướng dẫn trên bao bì cà phê túi lọc Huế để biết túi thuộc kiểu nào trước khi mua cho chuyến đi.
Pha cà phê túi lọc vào bình từ phòng khách sạn trước giờ khởi hành
Phần lớn phòng khách sạn ở Huế có ấm siêu tốc và cốc. Chỉ cần thêm mười phút trước giờ lấy xe, người đi có thể pha đủ cà phê túi lọc Huế cho cả buổi sáng, thay vì phải tìm quán dọc đường.
Trước hết, tráng bình giữ nhiệt bằng nước sôi để bình nóng sẵn, đổ nước tráng đi. Với drip bag, xé mép, mở tai, treo lên cốc, rót một ít nước cho bột nở và chờ khoảng hai mươi giây, rồi rót tiếp từng đợt nhỏ đến mức nước ghi trên bao bì. Pha xong mới đổ cốc cà phê vào bình. Mỗi túi chỉ đủ cho một cốc, nên muốn có bình lớn thì pha lần lượt từng túi, đừng dội cả bình nước qua một túi.
Tiêu chuẩn của Hiệp hội Cà phê Đặc sản cho máy pha gia đình yêu cầu nước tiếp xúc với bột ở khoảng 90 đến 96 độ. Nước vừa sôi trong ấm siêu tốc, để nghỉ vài giây, là gần mức này. Với túi ngâm, thả túi vào bình đã tráng nóng, rót nước, đậy nắp, chờ khoảng ba phút như hướng dẫn rồi nhấc túi ra và bỏ vào túi rác mang theo. Nếu thích uống sữa, mang theo vài gói sữa đặc nhỏ hoặc hộp sữa tươi, đến lúc nghỉ mới pha để sữa không bị nóng lâu trong bình. Một bình cà phê túi lọc Huế pha lúc bảy giờ sáng, đậy kín, vẫn còn ấm khi đến lăng thứ hai.
Tháng gió Lào: ngâm túi lọc trong nước nguội cho ngày nắng gắt
Từ tháng 3 đến tháng 9, Huế chịu gió phơn tây nam mà người miền Trung gọi là gió Lào, mạnh nhất vào tháng 5 đến tháng 7. Nghiên cứu khí hậu ghi nhận vùng này cùng Nghệ An, Quảng Bình chịu gió với cường độ và tần suất cao. Những ngày đó, một ly cà phê túi lọc Huế nóng hổi trên yên xe không còn hấp dẫn.
Cách làm hợp hơn là ngâm nguội cà phê túi lọc Huế. Tối hôm trước, thả vài túi ngâm vào một bình nước nguội, đậy kín, để trong phòng qua đêm, sáng ra nhấc túi rồi cho đá vào bình. Một nghiên cứu năm 2018 của Rao và Fuller pha cà phê ngâm nguội ở 21 đến 25 độ trong bảy giờ, cho thấy độ pH tương đương cà phê pha nóng. Nghĩa là ngâm nguội cho vị khác, mềm hơn, nhưng không phải cách làm cà phê ít axit đáng kể như nhiều người vẫn nghĩ. Vì ngâm nguội chiết chậm, nên dùng nhiều túi hơn so với cùng lượng nước khi pha nóng.
Ngày nắng gắt, cà phê không thay được nước lọc. Mang bình nước riêng và uống đều trong ngày. Robusta thường có caffeine gần gấp đôi Arabica; EFSA cho rằng người lớn khỏe mạnh dùng tới 400 mg caffeine mỗi ngày là an toàn. Người đạp xe cả ngày nên chọn túi Arabica hoặc túi phối nhẹ cho bình thứ hai, để không bị bồn chồn khi trời nóng. Mua cà phê túi lọc Huế loại ngâm cho mùa này thì nhớ xem bao bì ghi rõ kiểu túi.
Mùa mưa tháng 9 đến tháng 12: áo mưa, túi zip và ly cà phê nóng
Nếu đến Huế vào cuối năm, khách sẽ gặp mùa mưa dài từ tháng 9 đến tháng 12, chiếm khoảng 70% lượng mưa cả năm. Đạp xe vẫn được, nhưng hành lý cần chuẩn bị khác, và hộp cà phê túi lọc Huế cũng cần được bọc kỹ.
Áo mưa là thứ đầu tiên phải có trong giỏ xe, loại áo bộ hoặc áo choàng che được cả giỏ. Túi lọc tuy đóng gói riêng nhưng bao bì giấy hoặc màng mỏng vẫn có thể thấm nước khi bị dầm mưa lâu. Hãy cho số túi định dùng trong ngày vào một túi zip, ép hết không khí, rồi để trong ba lô hoặc túi chống nước. Phần còn lại để ở khách sạn, xa cửa sổ và phòng tắm.
Trời mưa lạnh lại là lúc ly cà phê nóng có giá trị nhất. Một bình giữ nhiệt pha từ sáng, mở ra dưới mái hiên của một nhà bia hay hành lang lăng tẩm trong lúc chờ mưa ngớt, là trải nghiệm nhiều khách nhớ lâu. Mùa này nên chọn túi rang vừa đậm, vị đắng rõ, hợp để uống nóng với chút sữa. Cà phê vốn hút ẩm và hút mùi. Nếu một túi đã thấm nước, đừng tiếc mà pha, vì bột ẩm thường cho ly nhạt và có mùi lạ. Bỏ túi đó đi, mở một túi cà phê túi lọc Huế khô ráo khác. Mua cà phê túi lọc Huế cho chuyến đi mùa mưa thì nên chọn hộp có từng túi bọc màng kín.
Giữ sạch khu di sản: mang bã và vỏ túi về chỗ có thùng rác
Một ưu điểm lớn của cà phê túi lọc Huế là gọn rác, nhưng gọn không có nghĩa là không có rác. Mỗi túi cà phê túi lọc Huế sau khi pha vẫn để lại một túi bã ướt và một vỏ bao, và ở khu di sản, những thứ ấy cần được mang theo người.
Các lăng tẩm nằm trong quần thể di sản thế giới, nhiều nơi có sân lát gạch cũ, hồ nước, cây cổ thụ và các công trình đã được trùng tu tốn nhiều công sức. Một túi bã vứt dưới gốc cây hay xuống mặt hồ không chỉ làm bẩn cảnh quan mà còn để lại vết ố. Cà phê là chất có màu, rơi lên gạch, lên đá dễ để lại vệt khó chùi.
Cách làm đơn giản là mang theo một túi zip rỗng dành riêng cho rác. Túi bã sau khi pha thì vắt nhẹ cho bớt nước, cho vào túi zip cùng vỏ bao, kéo kín, bỏ vào giỏ xe. Đến chỗ có thùng rác, hoặc khi về khách sạn, mới bỏ đi. Nếu pha bằng túi ngâm, nhấc túi ra khỏi bình ngay sau khi đủ thời gian và cho vào túi rác luôn, đừng để lại trong bình rồi đổ bã ra bãi cỏ. Cũng nên tránh pha cà phê ngay trong khu vực điện, miếu bên trong lăng. Hãy chọn chỗ nghỉ ở cổng hay khu dịch vụ bên ngoài. Một bình cà phê túi lọc Huế pha sẵn từ khách sạn giúp việc này dễ hơn nhiều, vì đến nơi chỉ cần rót ra nắp bình.
Làm quà sau chuyến đi Huế: chọn cà phê túi lọc theo người nhận
Khi chuyến đi kết thúc, những hộp cà phê túi lọc Huế còn lại trong vali là món quà tiện: nhẹ, không vỡ, người nhận không cần dụng cụ gì để pha. Điều cần nghĩ là người nhận uống cà phê thế nào.
Huế không phải vùng trồng cà phê. Thành phố nổi tiếng với cà phê muối, món mà theo lời chủ quán gốc kể với CNN Travel được nghĩ ra khoảng năm 2010 ở số 10 Nguyễn Lương Bằng. Còn bột trong các túi lọc bán ở Huế chủ yếu là Robusta và Arabica từ Tây Nguyên, Lâm Đồng, cùng một phần Arabica từ Khe Sanh ngay phía bắc. Vì vậy, khi tặng, đừng giới thiệu đó là cà phê trồng ở Huế; hãy nói đó là cà phê túi lọc Huế mua trong chuyến đi.
Với người lớn tuổi quen phin đậm, chọn túi Robusta hoặc túi phối nghiêng Robusta, rang vừa đậm. Với người trẻ, người thích uống đen nhẹ, chọn túi Arabica rang vừa; nếu là Arabica Khe Sanh, vùng được cấp chỉ dẫn địa lý năm 2025, đó là chi tiết thú vị để kể. Với đồng nghiệp ở văn phòng, một hộp nhiều túi chia sẻ được là hợp nhất. Với người nhạy caffeine hoặc phụ nữ mang thai, EFSA khuyên giữ dưới 200 mg caffeine mỗi ngày, nên chọn túi Arabica và nhắc người nhận uống vừa phải. Nếu muốn món quà gắn với thành phố hơn, có thể kèm một tấm thiệp ghi cách pha cà phê muối kiểu Huế để người nhận tự thử với túi cà phê túi lọc Huế mang về.
Đọc bao bì và giữ túi lọc thơm cho đến tay người nhận
Từ lúc mua đến lúc người nhận mở hộp có thể là vài tuần. Một túi cà phê túi lọc Huế làm quà chỉ ngon khi bột bên trong còn thơm, và bao bì là thứ quyết định điều đó.
Dòng đầu tiên cần tìm là ngày rang hoặc ngày sản xuất. Bột xay mất hương nhanh hơn hạt rất nhiều: theo nghiên cứu năm 2014 của Wang và Lim, cà phê xay mất 26 đến 59% lượng CO2 so với hạt nguyên, và chất thơm bay theo. Cà phê túi lọc Huế chứa bột xay sẵn, nên ngày rang càng gần càng tốt. Dòng thứ hai là cách đóng gói: từng túi có được đóng trong bao kín riêng không, có bơm nitơ không. Theo một nhà cung cấp bao bì, bơm nitơ có thể đưa lượng oxy còn lại xuống dưới khoảng 3%, giúp bột giữ hương lâu hơn đáng kể.
Dòng thứ ba là thành phần. Theo Nghị định 43/2017 về nhãn hàng hóa, thành phần phải xếp theo thứ tự khối lượng từ cao xuống thấp, và thành phần được nhấn mạnh trên nhãn, như chữ Arabica, phải ghi định lượng. Túi chỉ có cà phê thì thành phần sẽ ngắn; túi có hương liệu, đường hay bột kem sẽ ghi thêm.
Khi mang về, để hộp quà trong vali, tránh túi để trên xe dưới nắng hay gần nguồn ẩm. Hiệp hội Cà phê Quốc gia Mỹ khuyên để cà phê nơi mát, tối và trong bao kín. Người nhận nên dùng hết cà phê túi lọc Huế trong vài tuần sau khi mở hộp. Khách sạn, homestay hay văn phòng cần số lượng lớn có thể liên hệ Forcoffee.vn để được báo giá sỉ.
